FREE CYPRUS

Start › Kalendarium: Cypr od 1960 r. do dziś

Kalendarium: Cypr od 1960 r. do dziś

Problem cypryjski nie zaczął się w 1974 r., ale inwazja z 1974 r. stworzyła podział, który trwa do dziś. Oto kluczowe daty.

  1. Niepodległość

    Cypr staje się niepodległą republiką po brytyjskich rządach kolonialnych. Na mocy traktatu gwarancyjnego Grecja, Turcja i Wielka Brytania zostają gwarantami jego niepodległości i porządku konstytucyjnego. Wielka Brytania zachowuje dwie bazy wojskowe.[32]

  2. Przemoc między społecznościami

    W grudniu 1963 r. wybuchają walki między Grekami cypryjskimi a Turkami cypryjskimi. Wielu Turków cypryjskich wycofuje się do uzbrojonych enklaw i opuszcza instytucje państwa. W marcu 1964 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ tworzy siły pokojowe, UNFICYP, które są na wyspie do dziś.[5]

  3. Grecka dywizja

    Grecja potajemnie wysyła na Cypr dywizję liczącą około 10 000 żołnierzy, by odstraszyć turecką inwazję.[28]

  4. Kofinou

    Po tym, jak bojownicy turecko-cypryjscy blokują patrole policji, cypryjska Gwardia Narodowa pod dowództwem generała Grivasa atakuje Agios Theodoros i Kofinou koło Larnaki. Ginie od 22 do 27 Turków cypryjskich (źródła się różnią). Turcja grozi inwazją, a Grecja i Turcja stają na krawędzi wojny. Na mocy porozumienia zawartego z mediacją USA Grecja odwołuje Grivasa i między grudniem 1967 a styczniem 1968 r. wycofuje dywizję wraz z ciężkim uzbrojeniem. Cypr traci swoją najsilniejszą obronę. W tym samym miesiącu sam turecki minister spraw zagranicznych oświadcza w parlamencie, że wyjazd greckich żołnierzy „zmienił układ sił”. Siedem lat później Cypr staje w obliczu tureckiej inwazji bez nich. W grudniu 1967 r. przywódcy Turków cypryjskich tworzą odrębną „tymczasową administrację”.[29][14][30][31]

  5. Zamach stanu

    Grecka junta wojskowa wraz z greckocypryjskimi ekstremistami (EOKA-B) obala prezydenta Makariosa. Jej celem jest przyłączenie Cypru do Grecji („enosis”).[4]

  6. Inwazja

    Turcja wysadza wojska na północnym wybrzeżu koło Kyrenii, powołując się na swoje prawa wynikające z traktatu gwarancyjnego. Tego samego dnia rezolucja 353 Rady Bezpieczeństwa ONZ wzywa do zawieszenia broni i wycofania obcego personelu wojskowego.[6]

  7. Upadek zamachu

    Rząd puczystów w Nikozji upada, a dzień później upada także junta w Atenach. Na Cyprze zostaje przywrócony porządek konstytucyjny. W Genewie rozpoczynają się rozmowy pokojowe.[24]

  8. Druga ofensywa

    W trakcie rozmów Turcja rozpoczyna drugą, większą ofensywę. Po jej zakończeniu wojska tureckie kontrolują 36,2% wyspy, w tym Kyrenię, Morfu i Famagustę. 16 sierpnia rezolucja 360 Rady Bezpieczeństwa odnotowuje formalną dezaprobatę Rady dla jednostronnych działań wojskowych przeciwko Republice Cypryjskiej.[7][1]

  9. Wysiedlenia

    Grecy cypryjscy uciekają lub zostają wypędzeni z północy. Turcy cypryjscy z południa przenoszą się na północ, wielu na mocy porozumienia z 1975 r. Wyspa zostaje podzielona wzdłuż patrolowanej przez ONZ „Zielonej Linii”.[24]

  10. Jednostronna deklaracja

    Przywódcy Turków cypryjskich proklamują „Turecką Republikę Cypru Północnego”. Trzy dni później rezolucja 541 Rady Bezpieczeństwa uznaje ją za prawnie nieważną i wzywa wszystkie państwa, by jej nie uznawały. Uznaje ją tylko Turcja.[8]

  11. Warosia

    Rezolucja 550 Rady Bezpieczeństwa uznaje za niedopuszczalną każdą próbę zasiedlenia Warosii przez osoby inne niż jej mieszkańcy i wzywa do oddania obszaru pod administrację ONZ.[9]

  12. Loizidou przeciwko Turcji

    Europejski Trybunał Praw Człowieka uznaje Turcję za odpowiedzialną za odmowę greckocypryjskiej uchodźczyni dostępu do jej własności w Kyrenii.[15]

  13. Cypr przeciwko Turcji

    Wielka Izba Trybunału uznaje Turcję za odpowiedzialną za liczne naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka na północy — w sprawie zaginionych, wysiedlonych i osób odciętych w enklawach.[16]

  14. Otwarcie przejść

    Po raz pierwszy od 1974 r. Cypryjczycy mogą przekraczać linię podziału w wyznaczonych punktach.[20]

  15. Plan Annana

    Plan zjednoczenia ONZ zostaje poddany odrębnym referendom. Turcy cypryjscy go popierają (64,9% za). Grecy cypryjscy go odrzucają (75,8% przeciw), głównie z powodu gwarancji bezpieczeństwa, dalszej obecności wojsk tureckich i powrotu uchodźców. Plan upada.[25][26]

  16. Wejście do UE

    Cypr przystępuje do Unii Europejskiej. Prawo UE zostaje zawieszone na północy do czasu rozwiązania.[19][27]

  17. Varnava i inni przeciwko Turcji

    Europejski Trybunał Praw Człowieka orzeka, że Turcja naruszyła prawa dziewięciu zaginionych i ich rodzin, nie badając ich losu.[17]

  18. 90 milionów euro

    Trybunał zasądza od Turcji 30 mln euro dla krewnych zaginionych i 60 mln euro dla Greków cypryjskich odciętych w enklawach na półwyspie Karpasia.[18]

  19. Crans-Montana

    Rozmowy pod egidą ONZ w Szwajcarii kończą się fiaskiem. Bezpieczeństwo i przyszłość wojsk tureckich należą do głównych punktów spornych.[1]

  20. Częściowe „otwarcie” Warosii

    Władze Turków cypryjskich, przy wsparciu Turcji, otwierają część ogrodzonego obszaru. Rada Bezpieczeństwa wzywa do cofnięcia wszystkich kroków podjętych w Warosii od października 2020 r.[34][12]

  21. Nowe kontakty

    W październiku 2025 r. zostaje wybrany przywódca Turków cypryjskich popierający zjednoczenie. W 2026 r. Sekretarz Generalny ONZ odwiedza wyspę, obaj przywódcy regularnie się spotykają, a w listopadzie 2026 r. uzgadniają otwarcie nowych przejść.[35][36][37]

  22. Wciąż podzielony

    Wyspa pozostaje podzielona. Wojska tureckie pozostają na północy. Zaginieni, wysiedleni i Warosia to wciąż nierozwiązane sprawy.

Pytania o te wydarzenia

Co stało się na Cyprze w 1974 r.?

15 lipca 1974 r. grecka junta wojskowa obaliła w zamachu stanu prezydenta Cypru. 20 lipca Turcja dokonała inwazji. Zamach upadł w ciągu kilku dni, ale w sierpniu Turcja rozpoczęła drugą ofensywę i zajęła 36,2% wyspy. Od tego czasu Cypr jest podzielony.[4][1]

Czy przed inwazją był zamach stanu?

Tak. 15 lipca 1974 r. grecka junta wojskowa wraz z greckocypryjskimi ekstremistami obaliła prezydenta Makariosa, by przyłączyć Cypr do Grecji. Była to ciężka zbrodnia przeciwko Cyprowi. Zamach upadł 23–24 lipca. Każda uczciwa opowieść o 1974 r. musi obejmować zarówno zamach, jak i inwazję.[4]

Czym jest Warosia?

Warosia to nowoczesna dzielnica Famagusty, niegdyś ważny ośrodek turystyczny. Jej mieszkańcy uciekli w 1974 r., a wojsko tureckie ją ogrodziło. Rada Bezpieczeństwa ONZ wzywa do zwrotu jej prawowitym mieszkańcom pod administracją ONZ. Od 2020 r. części dzielnicy „otwarto”, co Rada Bezpieczeństwa potępiła.[9][12]

Czym był plan Annana i dlaczego go odrzucono?

Był to plan ONZ zjednoczenia Cypru jako federacji. W kwietniu 2004 r. 64,9% Turków cypryjskich głosowało za, a 75,8% Greków cypryjskich przeciw. Wielu Greków cypryjskich sprzeciwiało się ustaleniom dotyczącym bezpieczeństwa, dalszej obecności wojsk tureckich i ograniczeniom powrotu uchodźców. Opinie o planie wciąż są podzielone.[25][26]

Wszystkie pytania →